Soms maak je iets naars of vreselijk ingrijpend mee dat je zo diep raakt dat het voor je brein moeilijk te verwerken is. Ook als het al een tijd geleden is, kan wat er gebeurd is je nog in gedachten en gevoel bezighouden, als een steen op je maag of onverwacht weer bovenkomen. Dat kan verwarrend zijn en veel van je vragen. Als een ingrijpende gebeurtenis of nare periodes uit je jeugd blijven doorwerken, kan er sprake zijn van trauma.
Huiselijk geweld, seksueel misbruik of andere vormen van geweld tussen mensen kunnen extra ingrijpend zijn als degene die je kwaad deed ook iemand was van wie je hield, die je vertrouwde of van wie je afhankelijk was, zoals een ouder of een partner.
Als iemand je ondertussen herhaaldelijk kleineert, onder druk zet of bang maakt, kan je ook aan je eigen oordeel gaan twijfelen en jezelf verliezen. Je vraagt je misschien nog steeds af of het zo erg was als het voelde.
In mijn praktijk is het mijn missie en passie om mensen te helpen om de gevolgen van trauma en geweld te verwerken. Gelukkig zijn er heel goede behandelmethoden voor, die bijzonder veel kans op herstel geven. Het doel is dat het verleden niet langer het heden vergiftigt en dat je de leugens die je verteld zijn door je abuser niet langer voor waar aanneemt.
Wat is psychisch trauma?
Een auto-ongeluk, een natuurramp, een overval, oorlog, verkrachting, mishandeling…. Een ramp of een schokkende gebeurtenis kan ons allemaal overkomen. De verwerking van deze ervaring is voor iedereen anders. De ene getraumatiseerde kan zijn leven na een zekere verwerkingsperiode weer oppakken, maar een ander kan langdurige en ernstige gevolgen ondervinden indien de juiste behandeling uitblijft. Als jouw klachten rechtstreeks het gevolg zijn van een specifieke schokkende ervaring, je last hebt van nachtmerries of herbelevingen en vermijding van gedachten, beelden en plekken die je aan het trauma doen denken, dan heb je veel baat bij een traumabehandeling.
Welke klachten kun je merken?
Veel mensen herbeleven de situatie waarin ze het psychotrauma opliepen en uiten dat in psychische of lichamelijke reacties, bijvoorbeeld in nachtmerries, hyperventilatie of angstaanvallen. Dat kan spontaan gebeuren, maar ook wanneer iets of iemand hen aan die situatie doet terugdenken. Het komt vaak voor dat mensen met een psychotrauma proberen om gevoelens die met het trauma te maken hebben, te vermijden of weg te drukken. Dat kan soms ook leiden tot het ‘wegdrukken’ van bepaalde herinneringen of tot vervreemding van eigen gevoelens.
Hoe kunnen traumaklachten ontstaan?
Soms beginnen de klachten na 1 schokkende gebeurtenis. Soms groeien ze geleidelijk, doordat je langere tijd leeft met dreiging, geweld of onzekerheid. Ook wat je in die periode miste kan doorwerken. Denk aan een ouder bij wie je terecht kon, bescherming als iemand over je grenzen ging, of een thuis waar je wist waar je aan toe was.
Ervaringen die langere tijd kunnen doorwerken en een verwoestend effect op iemands eigenwaarde en welzijn kunnen hebben:
- Huiselijk geweld, mishandeling
- Seksueel misbruik
- Emotioneel geweld
- Structureel pesten of buitengesloten worden
- Een ongeluk, ingrijpende medische ingreep of verlies van een dierbare.
- Oorlog, geweld meemaken of moeten vluchten
- Opgroeien met emotionele verwaarlozing, heftige conflicten thuis of langdurige onveiligheid.
Waarom reageert iedereen anders op een ingrijpende gebeurtenis?
Twee mensen kunnen iets vergelijkbaars meemaken en er verschillend op reageren. Hoe bedreigend de situatie was, hoe lang die duurde en hoeveel invloed je op dat moment had, kan verschil maken. Ook eerdere ervaringen, psychische klachten die je al had door bijvoorbeeld een moeilijke jeugd, kunnen meespelen.
Wat er daarna gebeurt telt ook mee. Kon je iemand vertellen wat er was gebeurd? Werd je geloofd? Was er iemand die je hielp om weer veilig te zijn? Als je er alleen voor stond of als anderen je ervaring bagatelliseerden, kan het moeilijker zijn om te verwerken wat je hebt meegemaakt.
Wat kun je zelf doen bij traumaklachten?
Door heftige gebeurtenissen kan je stresssysteem geactiveerd blijven, dus veel rust, reinheid en regelmaat zijn van belang. Ga op tijd naar bed, maak bewust tijd voor wat voor jou ontspannend werkt en waar je rustig van wordt. Zo geef je je lichaam een signaal dat het niet meer overdreven waakzaam hoeft te zijn. Muziek luisteren, wandelen in de natuur of een serie kijken die je fijn afleidt, kunnen manieren zijn om weer wat meer tot jezelf te komen.
PTSS of complexe PTSS?
Heb ik last van PTSS (posttraumatische stress-stoornis)?
- Heb je last van onprettige dromen over de gebeurtenis?
- Heb je last van onprettige herinneringen die tegen je zin telkens opkomen?
- Voel en gedraag je je alsof de gebeurtenis opnieuw plaatsvindt?
- Heb je moeilijkheden met in slaap vallen of blijven?
- Ben je snel geïrriteerd of heb je last van woedeaanvallen?
- Ben je je sterk bewust van mogelijke gevaren voor jezelf en anderen?
- Ben je gespannen en schrik je makkelijk van iets onverwachts?
Mocht je veel vragen met ‘ja’ hebben beantwoord, dan is jouw situatie zorgelijk en adviseer ik je hulp te zoeken. Een niet-behandelde PTSS verdwijnt meestal niet uit zichzelf. Door de goede behandelingen die hiervoor zijn, hoef je hier ook niet mee te leven.
Wat is complexe PTSS?
Complexe posttraumatische stressstoornis (C-PTSS) kan ontstaan na ernstig bedreigende of schokkende ervaringen. Vaak gaat het om geweld of misbruik dat zich herhaalde en waaraan je moeilijk kon ontkomen. Denk aan langdurig huiselijk geweld of seksueel misbruik in de jeugd. Als degene die je pijn deed ook iemand was van wie je hield, die je vertrouwde of van wie je afhankelijk was, kan dat je gevoel van veiligheid in relaties diep raken.
Bij complexe PTSS horen de kernklachten van PTSS: je beleeft wat er is gebeurd opnieuw alsof het nu gebeurt, je vermijdt dingen die je eraan herinneren en je blijft op je hoede. Daarnaast heb je aanhoudende moeite om met je emoties om te gaan, kijk je vaak erg negatief naar jezelf en kan het moeilijk zijn om je dichtbij anderen te voelen of relaties te onderhouden. In het dagelijks leven kan dat eruitzien als overspoeld raken door schaamte, jezelf overal de schuld van geven of het moeilijk vinden om iemand te vertrouwen, ook als je graag contact wilt. Ook speelt dissociatie een rol bij de meeste cliënten met complexe PTSS. Om langdurige blootstelling aan onveilige hechtingsfiguren te overleven, beschermen kinderen zich door als het ware uit hun lichaam te treden zodat ze de effecten van het fysieke, emotionele of seksuele geweld niet voelen en dat het wordt afgesplitst in hun psyche. Dit was een goede manier om een nare jeugd te overleven als kind maar als volwassene zorgt het ervoor dat je de verbinding met jezelf, de ander en soms de realiteit vaak verliest. Emoties en pijn moeten doorvoeld worden om goed verwerkt en geïntegreerd te worden en jezelf verdoven met dit mechanisme zal je op den duur in de weg komen te staan. Ik help mensen bijzonder graag die de hel moeten doorstaan. Ik vind het een eer om ze te mogen begeleiden in een weg terug naar zichzelf en naar hun innerlijke kind. Ik gebruik daar allerhande therapeutische interventies voor vanuit de CGT, EMDR, ACT en schematherapie alsmede de veiligheid, validatie en de warmte binnen onze therapeutische relatie.
Waarom dit onderwerp mij raakt
Als psycholoog én vanuit mijn eigen ervaring weet ik hoe belangrijk het is dat iemand de ernst ziet van wat je hebt meegemaakt. Juist bij emotioneel geweld en dwingende controle kan elk voorval op zichzelf klein lijken. Als je het hele patroon bekijkt, zie je hoeveel ruimte iemand gaandeweg is kwijtgeraakt om vrijuit te spreken, keuzes te maken of op het eigen oordeel te vertrouwen. Die gevolgen verdienen aandacht, ook lang nadat het geweld is gestopt.
Daarom wil ik in mijn werk ruimte maken voor wat je is aangedaan én voor wat je hebt moeten doen om ermee om te gaan. Misschien heb je jarenlang heel goed aangevoeld wat een ander nodig had en merk je pas achteraf hoeveel moeite het je kost om te voelen wat jíj wilt. Voor mij kan herstel heel concreet zijn. Je merkt dat een grens bereikt is, je neemt dat gevoel serieus en je kunt ernaar handelen zonder jezelf vervolgens de hele avond af te vragen of je te moeilijk bent geweest.
Welke behandelmethoden zijn er en wat is mijn aanpak?
Mijn rol als behandelaar in het verwerken van de ellende
Na een trauma hebben veel mensen last van sombere gevoelens, machteloze woede of walging of angst. Vaak nemen zij zichzelf iets kwalijk, totaal onterecht, maar daardoor niet minder pijnlijk. Zelfverwijt komt vaak voor bij trauma-slachtoffers. Het doel van de behandeling is ervoor zorgen dat je niet langer last hebt van nare herinneringen en een negatief zelfbeeld. Door de PTSS blijft de nare gebeurtenis iets wat in het hier en nu nog steeds beleefd wordt, in plaats van iets van het verleden. Door een EMDR-behandeling verliest de herinnering zijn emotionele lading, zodat je niet meer dagelijks wordt geconfronteerd met de ellende en pijn van een beeld uit het verleden. Het klinkt als een wondertherapie, en dat is het eerlijk gezegd ook wel een beetje gezien de spectaculaire resultaten die met EMDR worden behaald. En het mooiste is nog dat het volledig wetenschappelijk gefundeerd is. Op de website van de vereniging van EMDR kun je meer vinden over de therapievorm. emdr.nl.
De meest belangrijke boodschap is dat je hier niet alleen mee rond hoeft te blijven lopen. Ik kan je hoogstwaarschijnlijk helpen zodat je niet onnodig met veel nare ballast hoeft te leven. Ik heb zelf de nodige traumata voor de kiezen gehad, overleefd en verwerkt dus ik weet hoe je je voelt. Maar boven alles werk ik zeer effectief met EMDR en mijn eigen persoonlijke inbreng, waardoor er meestal zeer snel verlichting komt en het verleden neutraal begint te voelen en afgesloten kan worden. Ook maak ik gebruik van andere interventies die bewezen effectief zijn bij PTSS of trauma zoals Imaginaire rescripting, exposure en narratieve exposure therapie (NET). Verder helpt de therapeutische relatie met mij vaak enorm. Ik werk zelf het meest met EMDR. Het is namelijk opvallend kortdurend en biedt snel resultaat.
Een nare of moeilijke jeugd: herstellen van een jeugdtrauma
Misschien merk je pas als volwassene hoeveel invloed je jeugd nog heeft. Je zegt bijvoorbeeld snel ja terwijl je eigenlijk nee bedoelt, voelt je verantwoordelijk voor de stemming van anderen of vindt het moeilijk om iemand om hulp te vragen. Soms begrijp je pas later waarom je in zulke situaties steeds op dezelfde manier reageert.
Wat is jeugdtrauma?
Jeugdtrauma verwijst naar de psychische gevolgen die ingrijpende of langdurig onveilige ervaringen in je jeugd kunnen hebben. Als kind ben je voor bescherming en steun afhankelijk van de volwassenen om je heen. Je kunt vaak weinig veranderen aan de situatie waarin je opgroeit. Als degene bij wie je veiligheid zoekt ook degene is voor wie je op je hoede moet zijn, kan dat diep ingrijpen.
Ook wat je als kind hebt gemist, kan blijven doorwerken. Misschien was er niemand die merkte dat je bang was, die je troostte of die ingreep toen iemand je pijn deed. Hoe een ervaring doorwerkt, verschilt per persoon. Je leeftijd, hoe lang de situatie duurde en of er iemand was bij wie je wél terechtkon, kunnen daarin verschil maken.
Hoe kan jeugdtrauma ontstaan?
Soms gaat het om één schokkende gebeurtenis, zoals een ernstig ongeluk of het plotselinge verlies van een ouder. Soms gaat het om omstandigheden die maanden of jaren aanhouden. Denk bijvoorbeeld aan:
- Lichamelijke of emotionele mishandeling, seksueel misbruik of geweld thuis
- Emotionele verwaarlozing, waarbij je langdurig aandacht, troost of bescherming mist
- Herhaald pesten of buitensluiting
- Een scheiding waarbij je als kind langdurig klem zit tussen je ouders
- Een onvoorspelbare thuissituatie, bijvoorbeeld als de psychische problemen of verslaving van een ouder de zorg en veiligheid thuis aantasten
- Een ernstige medische ervaring of het verlies van iemand die voor je zorgde
Hoe kan je jeugd later nog doorwerken?
Misschien was je vroeger goed in aanvoelen hoe de sfeer thuis was. Je wist wanneer je beter stil kon zijn, wanneer je moest helpen en wanneer je iets voor jezelf moest houden. Dat kon je toen helpen om met de situatie om te gaan. Later kun je merken dat je nog steeds als eerste let op wat anderen nodig hebben, ook als er ruimte is voor wat jij wilt.
Je kunt bijvoorbeeld merken dat je:
- Snel gespannen raakt en na sociale situaties moeilijk tot rust komt
- Sterk reageert op kritiek of bang bent dat iemand je in de steek laat
- Moeite hebt om anderen te vertrouwen of steun te vragen
- Je snel schuldig voelt of de verantwoordelijkheid naar je toe trekt
- Pas achteraf merkt dat iemand over je grens is gegaan
Deze reacties kunnen verschillende oorzaken hebben. In mijn praktijk kijken we samen naar wat je nu merkt, in welke situaties het gebeurt en of er een verband is met wat je vroeger hebt meegemaakt.
“Narcistisch misbruik”: Overleven van een relatie met een (vermeende) narcist.
Narcisme in relaties
Wat is narcisme?
Narcisme gaat over de manier waarop iemand zichzelf ziet en met anderen omgaat. Bij uitgesproken narcistische trekken kan iemand veel waarde hechten aan bewondering of status, verwachten dat anderen zich aanpassen en weinig rekening houden met hun gevoelens. Dat kan vooral zichtbaar worden als iemand kritiek krijgt, wordt tegengesproken of merkt dat een ander eigen keuzes maakt.
Narcistische trekken komen in verschillende gradaties voor. Bij een narcistische persoonlijkheidsstoornis (NPS) gaat het om een langdurig patroon dat in meerdere situaties zichtbaar is en duidelijke problemen geeft in relaties of in het dagelijks functioneren. Een diagnose vraagt om professioneel onderzoek.
Hoe kunnen narcistische trekken eruitzien?
- Veel behoefte aan bewondering. Er gaat veel aandacht naar erkenning, prestaties of aanzien. Kritiek kan hard aankomen en leiden tot een defensieve, boze of afstandelijke reactie.
- Een uitzonderingspositie verwachten. Iemand vindt het vanzelfsprekend dat anderen rekening houden met diens wensen, terwijl diezelfde ruimte er voor anderen nauwelijks is.
- Weinig oog hebben voor wat iets met een ander doet. Als je vertelt dat een opmerking je raakte, kan de aandacht meteen verschuiven naar de vraag waarom jij er zo zwaar aan tilt.
- Anderen gebruiken voor eigen voordeel. Iemand kan veel van een ander vragen en daarbij weinig rekening houden met de gevolgen voor die persoon.
- Zich sterk vergelijken met anderen. Afgunst of het idee dat anderen jaloers zijn, kan een rol spelen. Soms uit zich dat in opscheppen of het kleiner maken van andermans prestaties.
- Moeite hebben verantwoordelijkheid te nemen. Een gesprek over kwetsend gedrag kan telkens uitlopen op verwijten aan degene die het ter sprake bracht. Daardoor blijft het moeilijk om te erkennen wat er is gebeurd en iets te herstellen.
Deze trekken kunnen voorkomen bij mensen van ieder gender en verschillen in hoe zichtbaar ze zijn. Bij de één valt vooral de zelfverzekerde of dominante houding op. Bij de ander zie je eerder gevoeligheid voor afwijzing, schaamte of een sterke behoefte aan bevestiging. Verborgen narcisme is een term die vaak wordt gebruikt voor narcistische trekken die minder openlijk zichtbaar zijn. In de vakliteratuur wordt ook gesproken over kwetsbaar narcisme, waarbij gevoeligheid voor afwijzing en schommelingen in het zelfbeeld op de voorgrond kunnen staan. Iemand kan bijvoorbeeld sterk verlangen naar erkenning en zich terugtrekken of indirect vijandig reageren wanneer die erkenning uitblijft. Onzekerheid, stilzwijgen of gevoeligheid voor kritiek kunnen op zichzelf allerlei oorzaken hebben. Het bredere patroon geeft betekenis aan zulke reacties.
Wat merk je ervan in een relatie?
Misschien begin je steeds voorzichtiger te formuleren wat je dwarszit, omdat eerdere gesprekken eindigden met verwijten aan jou. Of je merkt dat je eerst nadenkt over de reactie van de ander en pas daarna over wat je zelf nodig hebt. Als jouw grenzen en gevoelens keer op keer terzijde worden geschoven, kan dat doorwerken in je zelfvertrouwen en in hoeveel ruimte je voelt om je uit te spreken.
Herhaalde vernedering, intimidatie of het stelselmatig ondermijnen van je waarneming kan emotioneel geweld zijn. Als iemand daarnaast structureel je vrijheid beperkt, bijvoorbeeld door je contacten of geld te controleren of door te dreigen als je weigert, kan er sprake zijn van dwingende controle. De ernst daarvan kun je beoordelen aan de hand van wat er gebeurt en wat dat met je doet, ook als je niets weet over een eventuele diagnose bij de ander.
Wat kun je doen als je hierin iets herkent?
- Kijk naar wat zich herhaalt. Wat gebeurt er als je een andere mening hebt, nee zegt of vraagt om rekening met je te houden? Kijk ook of er na een gesprek iets verandert.
- Neem je eigen ervaring serieus. Als je na gesprekken vaak verward, gespannen of schuldig achterblijft, kan het helpen om met iemand die je vertrouwt een concreet voorval door te nemen.
- Maak ruimte voor wat jij nodig hebt. Dat kan beginnen met iets kleins, zoals bedenktijd nemen voordat je ergens mee instemt, of zelf bepalen welke persoonlijke informatie je deelt.
- Laat veiligheid meewegen. Als een grens aangeven leidt tot dreiging, straf of meer controle, bespreek dan met iemand die je vertrouwt of met een hulpverlener wat in jouw situatie veilig en haalbaar is.
In mijn praktijk kijken we samen naar wat je hebt meegemaakt en wat daarvan nog doorwerkt. Misschien wil je weer kunnen zeggen wat je vindt zonder daarna urenlang het gesprek te herhalen in je hoofd. Of je wilt eerder merken dat iets voor jou te ver gaat en erop durven vertrouwen dat je dat serieus mag nemen.

